زندگینامه مشاهیر و فرزانگان
زندگینامه چهره های ماندگارزندگینامه مشاهیر و فرزانگان
زندگینامه چهره های ماندگاردکتر مهدی قالیبافیان
. استاد زنده یاد. دکتر مهدی قالیبافیان که مهندسی عمران کشور با تلاش و سخت کوشی ایشان سازمان علمی تری به خود گرفته است .
در سال 1314 در تبریز متولد شد و تحصیلات متوسطه را از دبیرستان فردوسی تبریز آغاز و سپس به تهران آمد و در دبیرستان شرف به پایان رساند .
تحصیلات دانشگاهی را در رشته فیزیک دانشگاه تهران آغاز کرد هرچند به رشته پزشکی هم علاقمند بود ، اما پس از مدت کوتاهی علاقه و استعداد خود را در رشته مهندسی عمران دید . به قول خود استاد" می خواستم جائی باشم که نتیجه تلاشم را ببینم و لمس کنم".
اینگونه بود که در سال 1338 با اخذ درجه فوق لیسانس مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فنی دانشگاه تهران با رتبه ممتاز و بعنوان شاگرد اول فارغ التحصیل شد.
یک سال به عنوان رئیس کارگاه قطعه اول راه ( آوج - پهلوی ) در شرکت تکنیک کار کرد و از شهریور 1339 تا آخرین روزهای حیات در گروه مهندسین مشاور سانو - مشغول کاربود .
رئیس کارگاه راه آوج - پهلوی جوان 25 ساله ای بود که کارگاهش منظم تر از سایر قطعات بود . اولین کسی که وارد کارگاه می شد و آخرین کسی که تا نیمه های شب همچنان سرگرم کار فردا بود ، کسی نبود جز مهدی قالیبافیان . کسانی که خاطراتی از آن دوران دارند ، از صبر و حوصله عظیم ایشان برای آموزش همه اعضای کارگاه یاد می کنند و اینکه چگونه با همه عوامل کارگاه از سرپرستان گرفته تا کارگران با اقتداری توام با محبت و نشاط حرف می زد یاد می کنند.
خودش می گفت : مهندس کارگاه ابتدا زمان را مدیریت می کند و سپس کارگاه را .
ساختمان بتن آرمه فیلیپس اولین سازه بتن آرمه کشور که مقاوم در برابر زلزله طراحی و ساخته شده است و چندین درمانگاه برای تامین اجتماعی از جمله کارهای دوساله ایشان تا سال 1340 بود که برای ادامه تحصیل به کشور فرانسه اعزام شد . در ضمن تحصیل در دوره دکترا به همکاران پژوهشی انجمن اروپایی بتن ( FIB ) پیوست . در تیرماه 1343 از هر دو تز دکترای خود ( اصلی و مرتبط) با درجه بسیار ممتاز دفاع نمود و نظر به اهمیت موضوع تز دکترا ، بخواست و حمایت انستیتو فنی ساختمان و ساخت و ساز عمومی کشور فرانسه ( ( I.T.B.T.Pبه چاپ و نشر آن همت گماشت .
پس از دریافت دکترای خود در رشته مهندسی ساختمانهای بتن آرمه و چاپ و نشر تز خود ، در چهاردهم مرداد 1344 به میهن بازگشت و در مقام استادی دانشکده فنی دانشگاه تهران به تربیت دانشجویانی پرداخت که امروزه در صدها پروژه بزرگ و کوچک عمرانی و پژوهشی وصنعتی مشغولند .
به قول خودش :"از دوران تحصیل در دانشکده تقریباً تمامی استادانم را به یاد دارم و از آنها صرف نظر از اعتقادات سیاسی و اجتماعی شان با احترام یاد می کنم . نقش آقایان مهندس خلیلی ، دکتر ریاضی ، مهندس حامی و مهندس بهنیا در شکل گرفتن شخصیت حرفه ای من بیشتر از سایر استادانم مؤثر بوده است". خود استاد تقریباً خلاصه همه این اساتید بود .
در مقام معلمی و استادی به جامعه علمی کشور آموخت که در کلاس های درس بجز فرمول های ریاضی، می توان انسانیت و اخلاق و وطن دوستی هم به جوانان یاد داد .
دانشجویان ایشان ، روزهایی را به یاد خواهند داشت که در کنار نمرات پایان ترم ، استاد توضیحاتی در قالب طنز می نوشت از قبیل ، فلانی آشنا آورد 9- ، فلانی سوال دو را از بهمانی تقلب کرد 7- ، اگر تقلب هم نمی کردی باز هم قبول می شدی12 ، مثلاً تقلب کرده 5- و ...
طراحی و محاسبه صدها پروژه عمرانی از قبیل ساختمان چاپخانه و ادارات مرکزی روزنامه اطلاعات ، ساختمان مرکزی بیمه تامین اجتماعی، تهیه طرح و طراحی مجتمع ماشین سازی تبریز ، مجموعه ساختمانهای دانشگاه کرمان ، بهسازی استادیوم آزادی و ساختمانهای واحد اول و دوم کارخانه سیمان صوفیان و آشیانه شماره 3 فرودگاه مهرآباد و مشارکت در ساخت بیش از ده ها کارخانه سیمان و 150 طرح بهسازی کوچک و بزرگ که در هریک از آنها دنیائی از ذوق و سلیقه و ابتکار و نوآوری می توان یافت از جمله خدمات ارزشمند استاد در بخشهای اجرائی بوده است .
در طول دهه های گذشته دکتر قالیبافیان در تدوین استانداردها و آئین نامه های ملی نیز مشارکتی همیشگی و موثر داشت . مشارکت در تدوین 13 استاندارد ملی در موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ، 19 نشریه از نشریات فنی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور از جمله آئین نامه بتن ایران ( آبا ) ، 10 مبحث از مباحث مقررات ملی ساختمان و استاندارد مهارت و یک جزوه آموزشی در چارچوب صندوق کارآموزی و آئین نامه طرح و محاسبه پلها در برابر زلزله و 5 نشریه در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن و آئین نامه 2800 طراحی ساختمان در برابر زلزله و دهها طرح و پژوهش و مقاله علمی و فنی از جمله فعالیت های دیگر ایشان بوده است .
تحریر 18 جلد کتاب و نشریه به زبان فارسی ، 2 کتاب به زبان فرانسه ، 8 جزوه درسی و تألیف بیش از 80 مقاله به زبانهای فارسی ، انگلیسی و فرانسه در کارنامه درخشان ایشان ، تنها بخش کوچکی از فعالیت های استاد بوده که بصورت مکتوب در آمده و البته سخنرانی های علمی ایشان که در سمینارهای مختلف ارائه را می توان به این لیست افزود .
استاد همکاری سازنده و موثری با انجمن های علمی و مهندسی داخل و خارج کشور نیز داشت و در تاسیس بسیاری از آنها نیز هیأت مؤسس بود . که از آن جمله اند. انجمن مهندسان محاسب ساختمان (1348) ، انجمن مهندسان ژئو تکینک ایران ، انجمن مکانیک خاک و مهندسی پی ایران (1351) ، کانون مهندسین فارغ التحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران و انجمن بتن ایران (1379) و در تشکل های دیگری نیز بعنوان عضو فعال و اثر گذار بوده اند مانند : کمیته بین الملی بتن CEB سابق و فدراسیون بین المللی بتن FIB فعلی از سال 1963 ، کانون مهندسین ایران ، جامعه مهندسان مشاور ایران و رئیس جامعه درسالهای 1358 و 1359 ، کمیته ملی سدهای بزرگ ایران ، انجمن بین الملی مهندسی پل و سازه IBSE از سال 1992 و عضویت در نظام مهندسی ساختمان و تأسیسات ( از بدو تأسیس ) و سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران ( از بدو تأسیس ) وعضویت در اولین دوره شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور ، انجمن مهندسان راه و ساختمان ایران و انجمن مدیران فنی و حرفه ای ازجمله کانون هائی بود که اعضای قدیم و فعلی آن همواره به بودن استاد در این انجمن ها افتخار خواهند کرد . اگر چه محدودیتهائی برای قبول مسئولیت در برخی انجمن ها و سازمانهای مهندسی برای ایشان ایجاد شد و رقیبان که غرضی جز حسادت نداشتند تا حذف ایشان از سازمان مهندسی نیز پیش رفتند. اما حرف همانی بود که آقای سید محمد خاتمی به هنگام معرفی قالیبافیان از سوی فرهنگستان علوم بعنوان مهندس برجسته کشور گفته بود :"ما می دانیم که حق شما بسیار بیشتر از اینهاست اما خود شما هم می دانید که چقدر درباره شما دست ما را بسته اند ".
در کنار همه این فعالیت های حرفه ای و خدمات ارزنده به مدیریت اجرائی ، صنعتی ، علمی و دانشگاهی آنچه که ایشان را در مقام ممتازی قرار داده است ، اهتمام ایشان به تدوین نظام اخلاق مهندسی در کشور بود و دائماً به این نکته تأکید داشت " اول انسان باش و سپس مهندس "
دلجوئی و احوال پرسی از تمام کسانی که با استاد آشنا بودند ، خاطره ای است که هرگز از یاد دوستدارانش نمی رود چه همواره در فضائی سرشار از صمیمیت و مهر و عشق و علاقه به انسانیت و وطن دوستی به هم نشینا ن هدیه میداد . هرگاه از اومی پرسیدند حال شما خوب است "پاسخی می شنیدند ، مگر چاره دیگری هم داریم."
جملات نغزی از ایشان برای جامعه مهند سی به یاد گار مانده است که هر چه از دوره حیات ایشان دورتر می شویم حقیقت آنرا آشکاراتر خواهیم یافت .
دانشجویان ایشان ، کلاس های درس سازه های بتن آرمه را همواره با جمله معروف " بتن ترکیبی است از سنگدانه ، سیمان ، آب و اندکی شعور" شروع و به پایان رسانده اند و این همان است که پروفسور نویل در ابتدای کتا ب تکنولوژی بتن آن را به گونه ای دیگر بعنوان خلاصه دانش بتن بیان کرده است . " بتن خوب ترکیبی است از سنگدانه ، سیمان و آب و بتن بد نیز ترکیبی است از سنگدانه ، سیمان و آب و تنها تفاوت این دو دانش فنی است که در ساخت بتن خوب بکار رفته است ". صداقت و سلامت وپایبندی به ارزشهای اخلاقی و عشق وعلاقه به میهن و پاسداشت ادبیات فارسی که اکثر کلاس های درس و سخنرانی ها ی خود را با بیانی شیوا و دلنشین بیان می کرد از دیگر ویژگیهای ایشان بود که صدای گرمش همواره در یاد ها خواهد ماند .
آنچه که در این اواخر بیش از مسائل فنی وعلمی ذهن استاد را به خود مشغول کرده بود ، تدوین منشور اخلاقی برای جامعه مهندسی بودو خود متنی را تحت عنوان" سوگند نامه مهندسان" تدوین کرده بود که در واقع وصیت نامه حرفه ای ایشان است .
ارتقاء نظام آموزشی کشور در حوزه مهندسی - بخصوص مهندسی عمران - دغدغه ای بود که از سالهای آغازین تدریس در دانشگاه همواره بدان تأکید داشت " دانشگاه نباید همانند مدرسه اداره شود".
میهمان همیشگی قبل و بعد از انقلاب مراسم 16 آذر در دانشکده فنی بود و گاه با یادآوری خاطرات آن دوران ، شور وشعفی مضاعف به دانشجویانی می داد که کلاس های خود را به احترام شهیدان آن روز تعطیل می کردند.
با احمد قندچی چهار سال همکلاس بود ، با مصطفی بزرگ نیا هم محل و دوست و با آذر (مهدی) شریعت رضوی هم تنها چند ماه بود که آشنا شده بود اما در طول همین مدت بسیار صمیمی شده بودند .
واین اواخر که یادی از گذشته دانشکده فنی داشت ، می گفت: احترام به حرفه مهندسی در دانشکده کم و بیش خدشه دار شده و با اقدامهای غیر فنی وغیراصولی به دانشجویان بد آموزی می شود. مهندسان ، پیاده نظام بشریت اند و باید راه را برای حرکت جوامع به جلو باز کنند . کسانی که به تحصیلات دانشگاهی می پردازند باید به رسالت خود آگاه باشند و متعهدانه به کار بپردازند و در عین آنکه برای تامین شرایط بهتر زندگی و کار دیگران تلاش می کنند خود را هم فراموش نکنند ، زیاده خواه نباشند و انتظار قدر شناسی هم نداشته باشند.
ما به این مملکت مدیونیم زیرا برای ایجاد تمام امکاناتش ، فرد فرد ملت زحمت کشیده اند . من مخالفتی با رفتن ندارم ، چرا که شهروندی ام معتقد به اعلامیه جهانی حقوق بشر که بند اول آن ، آزادی انسان را در انتخاب محل زندگی اش ضمانت میکند . پس اینکه کجا زندگی می کنید مسئله ایست شخصی . اما اگر رفتیم ، آنها حق دارند به ما به چشم غریبه نگاه کنند . چراکه رفته ایم تا از امکانات آنان سوء استفاده کنیم . شاید بگویند که امروز شرایط در اینجا بسیارسخت است . به یاد داشته باشیم : در فرانسه ، ژاندارک را که ناجی مملکت بود سوزاندند . دیدیم که ماندند و فرانسه را درست کردند.
جامعه مهندسی عمران کشورهمواره خود را مدیون زحمات ایشان می داند و یادش را همواره گرامی خواهد داشت . خدمات ایشان هرگز از یاد ایران و ایرانی فراموش نخواهد شد .
آنکه همواره مهر بردل داشت همزمان نیز مهربر لب بود
عمران صلاحی
... دهم اسفند 1325 در تهران متولد شده ام؛ چهارراه گمرک امیریه. البته نه وسط چهارراه اگر چه گفته اند خیرالامور اوسطها.و اما زندگی ادبی و هنری من. قدیم ترین شعر و نوشته ای که از خودم پیدا کرده ام، تاریخ پنج شنبه 30/11/1337 را دارد. برخلاف تصور خواننده، خیلی غم انگیز است. بخشی از آن را بخوانیم؛
«از تهران حرکت کردیم و پس از یک روز به تبریز رسیدیم... در خیابان چهارم اردیبهشت، دربند کیوان، یک اتاق کوچک کرایه کردیم به 26 تومان. هفت نفر بودیم. بعد از چهار روز، خواهر کوچکم پروین به یک مرض سخت دچار شد... در روز چهارشنبه 29/11/1337 پروین در بستر مرگ بود. صبح روز پنج شنبه به سختی نفس می کشید. بعدازظهر همان روز بعد از آنکه ناهار را خوردیم، من در بیرون توپ بازی می کردم.
ناگهان پسر همسایه مان به من خبر داد که مادرت چنان گریه می کند که نمی تواند روی پاهای خودش بایستد. با عجله دویدم تا به خانه رسیدم. دیگر کار از کار گذشته بود. نفس پروین بند آمده بود و چشم هاش باز بود...»
دیگر بقیه اش را نمی آورم. به قول ایرج میرزا؛ ببند ایرج ازین گفتار غم دم / که غمگین می کنی خواننده را هم. بعد از این نوشته سوزناک چند بیت هم شعر گفته بودم که بیت اولش این بود؛ کجا رفتی ای پروین / می خندیدی چه شیرین.اولین شعرم پاییز سال 1340 در مجله اطلاعات کودکان چاپ شد، به نام «باد پاییزی» که یک مثنوی بود و اینطور شروع می شد؛ باد پاییزی بریزد برگ گل / بلبلان آزرده اند از مرگ گل.
هنوز آن مجله را دارم. در صفحه جدول و سرگرمی همان مجله مسابقه ای گذاشته بودند و سوالاتی طرح کرده بودند که هرکس به آنها پاسخ درست می داد جایزه می گرفت. یکی از سوالات این بود؛ «فرستنده باد پاییزی کیست؟» که منظور فرستنده شعر باد پاییزی بود. من این باد را از تبریز فرستاده بودم! در آخر شعر آورده بودم؛ ای خدا راضی مشو این باد بد / برگ گل های مرا پرپر کند، که همین طور هم شد یا نشد! آخر پاییز، پدرم به سفری همیشگی رفت. من آن وقت 15 ساله بودم."
دوچرخه ساز، شاعر بود و اسمش رحمان ندایی. با هم دوست شدیم و رفت و آمد پیدا کردیم. به خانه هم می رفتیم و شعر می خواندیم؛ هم از خودمان و هم از دیگران. او به انجمن ادبی صائب می رفت. از طریق او، خلیل سامانی (موج) دعوتنامه ای برای من فرستاد. او دبیر انجمن بود و استاد عباس فرات رئیس انجمن. جلسات انجمن هفته ای یک بار تشکیل می شد؛ در ایستگاه اناری نواب کوچه ماه. اولین بار که به انجمن رفتم در بسته بود و هنوز هیچ کس نیامده بود. دیدم از سر کوچه پیرمردی با کلاه لبه دار و بارانی و کیفی چرمی دارد می آید. پیرمرد آمد و دم در ایستاد و از من پرسید «با کی کار داشتی؟» گفتم؛ «با آقای موج.»
خودش را معرفی کرد و گفت؛ «من فرات هستم. فرات بی موج نمی شود. الان موجش هم می رسد.» دو دقیقه بعد «موج» هم آمد. سامانی برای اینکه نشانی را فراموش نکنیم، آن را در دو بحر می خواند؛ «کوچه ماه، پلاک سی وسه» و «کوچه ماه، کاشی سی وسه». که هنوز به یاد من مانده است. این هم از تاثیرات وزن است. از همان انجمن صائب پایمان به انجمن های دیگر باز شد.
یک شب که از انجمن آذرآبادگان واقع در امیرآباد می آمدم با حسین منزوی آشنا شدم. جوانی لاغر که دانشجوی دانشگاه تهران بود و در خانه عمویش در جوادیه زندگی می کرد و چه عموهای نازنینی، مثل پدر منزوی. از آن به بعد همه در انجمن های ادبی من و منزوی را با هم می دیدند. یک شب که پول نداشتیم از کلبه سعد تا جوادیه پیاده آمدیم و من این بیت را سرودم؛
با منزوی پیاده روی می کنیم ما / خود را بدین وسیله قوی می کنیم ما!
کاظم سادات اشکوری می فرماید؛
دستت چو نمی رسد به عمران / دریاب حسین منزوی را!
روزی یکی از بچه های شیطان جوادیه با سنگ، زد یکی از پره های دوچرخه ام را شکست و پا به فرار گذاشت. من شعری نوشتم از زبان بچه جوادیه و با همان امضا فرستادم برای روزنامه فکاهی توفیق.
روزنامه را نمی خریدم. از روزنامه ای که توی جوی آب پیدا کرده بودم، نشانی اش را نوشته بودم. یک روز که از مدرسه به خانه آمدم، نامه ای به دستم دادند. حسین توفیق نوشته بود شعر و کاریکاتورت در فلان شماره چاپ شده است هرچه زودتر خودت را به ما برسان. یک روز عصر با همان دوچرخه قراضه از مدرسه رفتم به اداره توفیق در خیابان استانبول. از سال 1345 عضو هیات تحریریه روزنامه توفیق شدم و در آن مکتب پرورش یافتم. اسامی مستعارم در توفیق، بچه جوادیه، ابوطیاره، ابوقراضه، مداد، زرشک، زنبور و چند امضای دیگر بود. من خود را خیلی مدیون برادران توفیق می دانم. چه روزگار خوشی داشتیم.در توفیق با پرویز شاپور آشنا شدم. از طریق شاپور با اردشیر محصص آشنا شدم. دوستی من با شاپور تا آخر عمر او ادامه داشت.
سال 45 در زندگی هنری من نقطه عطفی بود؛ سرودن شعر نو به فارسی و ترکی، همکاری با توفیق، آشنایی با شاپور."
من در شب دوم شعر خواندم و خیلی تشویق شدم.از سال 1364 با چند نفر از دوستان شاعر و نویسنده جلساتی داشتیم که سه شنبه ها به ترتیب الفبا در منازل تشکیل می شد. جلسات سه شنبه تقریبا 11 سال به طول انجامید. از سال 65 با شاعران ترک زبان بیشتر آشنا شدم. دوشنبه ها در قهوه خانه ها جمع می شدیم و شعر می خواندیم البته به ترکی.
دیگر از چه بگویم و از که بگویم. از منوچهر آتشی بگویم که حقی بزرگ به گردن من دارد، از حمید مصدق بگویم که همیشه «از ما به مهربانی» یاد می کرد، از سیمین بهبهانی بگویم که مثل مادرم دوستش دارم و به او افتخار می کنم. واقعا نمی دانم از که بگویم. خوبان همه جمع اند بروم و کمی اسفند دود کنم."
دکتر محمد مصدق
