مارتین کاردِناس اِرموزا

مارتین کاردِناس اِرموزا (Martín Cárdenas Hermosa) یکی از بزرگترین و تاثیرگذارترین چهره‌های علمی تاریخ بولیوی است. او در ۱۲ نوامبر ۱۸۹۹ در شهر کُوچابامبا (Cochabamba) به دنیا آمد و در ۱۴ فوریه ۱۹۷۳ در همان شهر از دنیا رفت. کاردِناس یک گیاه‌شناس (botanist)، طبیعت‌شناس (naturalist) و کشاورزشناس (agronomist) برجسته بود که تمام عمر خود را صرف شناخت، ثبت و حفاظت از گنجینه‌های گیاهی بولیوی کرد.

Dr. Martín Cárdenas (1899 - 1973)

Notable científico boliviano, uno de los fundadores de la Revista de Agricultura, en el año 1943.

آغاز راه: از یک دانش‌آموز کنجکاو تا یک دانشمند

کاردناس از دوران جوانی شیفته طبیعت بود. او در سال ۱۹۱۸ مدرک کارشناسی خود را در علوم زیستی و ادبیات دریافت کرد و با دریافت بورسیه، تحصیلات خود را در رشته زیست‌شناسی و شیمی در موسسه عالی نرمال (Instituto Normal Superior) در لاپاز ادامه داد و در سال ۱۹۲۲ از آنجا فارغ‌التحصیل شد.

در همین دوران بود که شانس با او یار شد و با گیاه‌شناسی سوئدی به نام اریک آسپلوند (Erik Asplund) آشنا شد که نقشی کلیدی در هدایت و ارتقای دانش او ایفا کرد و به عنوان اولین مرشد علمی او محسوب می‌شود. تنها چند ماه پس از فارغ‌التحصیلی، کاردِناس در ماه مه ۱۹۲۲ به عنوان استاد علوم طبیعی و شیمی مشغول به کار شد و به تدریج جایگاه خود را به عنوان یک دانشمند و معلم برجسته تثبیت کرد.

 میراثی ماندگار: کاشف و حافظ گیاهان بولیوی

دستاورد اصلی و میراث ماندگار مارتین کاردِناس، تلاش بی‌وقفه او برای ثبت و شناسایی تنوع عظیم گیاهی بولیوی است. طی یک دوره فعالیت علمی بالغ بر ۴۰ تا ۵۰ سال، او توانست حدود ۶۵۰۰ گونه گیاهی را در سراسر بولیوی ثبت و شناسایی کند. این عدد به تنهایی نشان‌دهنده عظمت کار اوست.

کاردناس فراتر از صرفاً ثبت گونه‌ها عمل کرد و ۱۸۰ گونه جدید و ۱۶ واریته (variety) جدید از کاکتوس‌ها را برای اولین بار به دنیای علم معرفی کرد. علاوه بر این، او مطالعات گسترده‌ای بر روی گونه‌های مختلف سیب‌زمینی (Solanum tuberosum) انجام داد و ۲۶ نوع مختلف از آن را با ۶ واریته ثبت کرد که این امر در کشاورزی و امنیت غذایی منطقه از اهمیت بالایی برخوردار است.

 افتخارات و بزرگداشت

به پاس این همه تلاش و خدمت علمی، کاردِناس در طول زندگی و پس از مرگش بارها مورد تقدیر قرار گرفت. از جمله مهم‌ترین افتخارات او می‌توان به دریافت جایزه یادبود مری سوپر پاپ (Mary Soper Pope Memorial Award) در سال ۱۹۵۱ اشاره کرد که یک جایزه معتبر بین‌المللی در حوزه گیاه‌شناسی است.

امروزه، یاد و نام این دانشمند بزرگ در قلب شهر زادگاهش، کوچابامبا، زنده نگه داشته شده است. باغ گیاه‌شناسی مارتین کاردِناس (Jardín Botánico Martín Cárdenas) در این شهر به نام او نامگذاری شده و به عنوان یکی از جاذبه‌های علمی و گردشگری بولیوی، یادآور تلاش‌های بی‌وقفه این مرد بزرگ است.

مارتین کاردِناس را می‌توان بدون تردید بزرگ‌ترین گیاه‌شناس تاریخ بولیوی نامید که با عشق و تعهد خود، طبیعت کشورش را برای نسل‌های آینده به ثبت رساند.

پروفسور گئورگی ناجاکوف (Georgi Nadjakov)

پروفسور گئورگی ناجاکوف (Georgi Nadjakov)؛ فیزیکدان برجسته بلغارستانی و کاشف «فتوالکترت»
​
پروفسور گئورگی استفانوف ناجاکوف (به بلغاری: Георги Стефанов Наджаков)، یکی از نام‌های درخشان تاریخ علم بلغارستان و جهان است. او در ۲۶ دسامبر ۱۸۹۶ (مطابق با ۷ ژانویه ۱۸۹۷ به تقویم میلادی) در شهر دوپنیتسا (Dupnitsa) در بلغارستان به دنیا آمد.

ناجاکوف تحصیلات خود را در رشته ریاضیات و فیزیک در دانشگاه صوفیه آغاز کرد، اما جنگ جهانی اول تحصیل او را متوقف کرد. او به عنوان سرباز به جبهه اعزام شد و پس از پایان جنگ در سال ۱۹۱۸، به دانشگاه بازگشت و تحصیلات خود را به پایان رساند.

دکتر علی مصطفی مشرفه؛ نابغه ریاضی مصر

زندگینامه دکتر علی مصطفی مشرفه؛ نابغه ریاضی مصر و نخستین دکترای ریاضیات از قاره آفریقا

تولد و تبار

دکتر علی مصطفی مشرفه (به عربی: على مصطفى مشرفة) در ۱۱ ژوئیه ۱۸۹۸ در محله «المظلوم» شهر بندری دمیاط در شمال شرق مصر چشم به جهان گشود. او فرزند ارشد «مصطفی مشرفه»، یکی از اعیان و ثروتمندان آن شهر بود. با این حال، زمانی که علی حدود ۹ ساله بود، بحران بزرگ پنبه که اقتصاد مصر را لرزاند، تمامی دارایی و ثروت پدرش را نابود کرد و یک سال بعد، پدرش درگذشت. علیِ نوجوان که اکنون سرپرست خانواده‌ای متشکل از مادر، یک خواهر و سه برادر شده بود، با وجود فقر و مصیبت، هرگز از مسیر دانش و دانایی دست نکشید.

 نبوغی که از دل فقر زاده شد

علیرغم تمام دشواری‌ها، استعداد درخشان مشرفه از کودکی نمایان بود. او در سال ۱۹۱۰، در حالی که تنها ۱۲ سال داشت، در آزمون ابتدایی سراسری مصر رتبه اول را کسب کرد. در سن ۱۶ سالگی، موفق به اخذ مدرک کارشناسی (Baccalaureate) شد و جوان‌ترین دانش‌آموزی لقب گرفت که تا آن زمان موفق به دریافت این مدرک شده بود.

با وجود اینکه می‌توانست در دانشکده‌های پزشکی یا مهندسی ادامه تحصیل دهد، عشق عمیق او به ریاضیات او را به سمت «دانشسرای عالی» (دارالمعلمین العلیا) کشاند. در سال ۱۹۱۷ از این مرکز فارغ‌التحصیل شد و به دلیل نبوغ خارق‌العاده‌اش در ریاضیات، وزارت آموزش مصر او را برای ادامه تحصیل به انگلستان اعزام کرد.

نخستین دکترای ریاضیات از قاره آفریقا

دکتر مشرفه در انگلستان، ابتدا مدرک کارشناسی خود را با افتخار از دانشگاه ناتینگهام در سال ۱۹۲۰ دریافت کرد. سپس برای تکمیل رساله دکتری خود، عازم لندن شد. تحقیقات او در زمینه نظریه کوانتوم و اثرات زیمان و استارک (تأثیر میدان‌های مغناطیسی و الکتریکی بر خطوط طیفی نور) بود. او در سال ۱۹۲۳، در جوانی ۲۵ ساله، موفق به دریافت مدرک دکتری (PhD) از کینگز کالج لندن شد. یک سال بعد، در سال ۱۹۲۴، مدرک عالی دکترای علوم (D.Sc.) را نیز دریافت کرد؛ او یازدهمین دانشمند در کل جهان و نخستین مصری بود که به این درجه علمی نائل می‌آمد. به اعتقاد بسیاری از منابع، او نخستین فرد از قاره آفریقا بود که موفق به اخذ دکترای ریاضیات شد.

 پیشگام علم در مصر

پس از بازگشت به میهن، دکتر مشرفه به تدریس در دانشسرای عالی پرداخت و با تأسیس دانشگاه قاهره در سال ۱۹۲۵، به عنوان دانشیار ریاضیات در دانشکده علوم منصوب شد. با وجود اینکه سن او کمتر از حداقل تعیین‌شده (۳۰ سال) برای احراز مقام استادی بود، پارلمان مصر به ریاست «سعد زغلول» (از رهبران جنبش ملی مصر) در سال ۱۹۲۶، شایستگی‌های علمی او را ستود و او را به مقام استادی ارتقا داد. او نخستین استاد مصری ریاضیات کاربردی در دانشکده علوم بود.

در سال ۱۹۳۶، در سن ۳۸ سالگی، به عنوان رئیس دانشکده علوم دانشگاه قاهره منصوب شد و تا پایان عمر در این سمت باقی ماند.

دستاوردهای علمی و ارتباط با انیشتین

دکتر مشرفه در زمینه‌های مختلفی از جمله نظریه کوانتوم، نظریه نسبیت، و رابطه بین تابش و ماده پژوهش‌های ارزشمندی انجام داد. او با آلبرت انیشتین مکاتبه داشت و تحقیقاتش در مجلات معتبر علمی مانند «Philosophical Magazine»، «Nature» و «Proceedings of the Royal Society of London» به چاپ رسید.

او بیش از ۲۵ مقاله پژوهشی در مجلات معتبر جهانی و حدود ۱۲ کتاب علمی درباره نسبیت و ریاضیات منتشر کرد. کتاب‌های او در زمینه نظریه نسبیت به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و لهستانی ترجمه شدند. مشرفه همچنین ۱۰ کتاب در زمینه نجوم و ریاضیات را به عربی ترجمه کرد و به همراه یکی از شاگردانش، کتاب ارزشمند «الجبر و المقابله» اثر خوارزمی، ریاضیدان بزرگ ایرانی را تصحیح و منتشر نمود.

او در سال ۱۹۳۷، «انجمن ریاضی و فیزیک مصر» را بنیان نهاد و از بنیان‌گذاران «فرهنگستان علوم مصر» در سال ۱۹۴۴ بود.

 میراث و بزرگداشت

دکتر علی مصطفی مشرفه در ۱۶ ژانویه ۱۹۵۰، در سن ۵۲ سالگی درگذشت. مرگ او در شرایطی مبهم و همراه با گمانه‌زنی‌هایی دربارهٔ احتمال ترور توسط عوامل رژیم صهیونیستی رخ داد. محافل علمی بین‌المللی به سوگ او نشستند و مرگ این نابغه مصری را ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر برای جهان علم دانستند.

به پاس خدمات علمی او، دولت بریتانیا «بورس تحصیلی نیوتن-مشرفه» را برای تحصیلات تکمیلی در انگلستان تأسیس کرد. او را به دلیل فعالیت‌های پیشگامانه‌اش در فیزیک نظری و ریاضیات، «انیشتین العرب» نامیده‌اند. کتاب‌ها و پژوهش‌های او همچنان مرجعی ارزشمند برای اساتید و دانشجویان به شمار می‌رود.

    «دکتر علی مصطفی مشرفه، نخستین استاد مصری ریاضیات کاربردی، بنیان‌گذار انجمن ریاضی و فیزیک مصر، و یکی از برجسته‌ترین دانشمندان جهان در قرن بیستم، با وجود تمام سختی‌ها، از دل فقر به قله‌های علم دست یافت و نام مصر را در تاریخ علم جهان جاودانه ساخت.»